Opmeting door architect Karel Breda ten behoeve van het restauratiedossier

Beiaard

In 1973 werd de nieuwe beiaard van de Sint-Martinusbasiliek in gebruik genomen. Zoals al sinds eeuwen het geval is, bevindt hij zich in de beiaardkamer op de tweede verdieping van de toren die in 1450 klaar was.

Hoewel de beiaard niet de zwaarste van wat België genoemd wordt, en niet de zwaarste klok en niet de meeste klokken heeft, is hij bijzonder. Het is immers de enige beiaard die een volledige reeks basklokken heeft. Hoewel het overgrote deel van de klokken dateert van 1972, hangt de op een na oudste beiaardklok uit de Nederlanden ertussen. De oudste klok bevindt zich in de Sint-Pieterkerk te Luik.

Die Halse klok is de Kleine Maria, de oudste nog bespeelde klok. Ze dateert uit 1390. Die betekent dat ze niet voor de huidige beiaard- of klokkenkamer gegoten is. Ze is meer dan waarschijnlijk de enige klok die in de oorspronkelijke klokkamer die zich een verdieping lager dan de huidige bevond, gehangen heeft. Ze heeft een hoogte van 1 meter en een diameter van 1,35 meter en weegt 1.200 kilo. Het Latijnse opschrift vermeldt naast haar naam dat ze door de broers van Harlebeke gemaakt is.

De beiaard bevat nog 3 andere oude klokken. De Walterus uit 1480 heeft een diameter van 1, 48 meter en weegt 2.000 kilo. De “Salvator-Gabriel” heeft een diameter van 1,05 meter en weegt 704 kilo. De Grote Maria heeft een hoogte van 1,15 meter en een diameter van 1,45 meter en weegt 2.000 kilo. Het belang van het Latijnse opschrift kan niet geloochend worden: Het vermeldt parafraserend: “Maria is mijn naam. Van hieruit breng ik troost over wie zich neerslachtig voelt terwijl mijn jubelend geluid bedevaarders verheugt. Ik werd gemaakt toen hertogin Maria van Bourgondië die de geliefde vrouw van Maximiliaan van Oostenrijk was, regeerde. Walterus heeft me vroom van geest gemaakt.” De vermelding van het jaartal is meer dan het vermelden waard: “ANNO MILLENO QUATER ET C X QL SED OCTO X” of in het jaar 1.000 en 4 keer 100, maar ook 8 keer 10.

De oudste klok is de Grote Bromklok. Ze heeft een hoogte van 1,35 meter en een diameter van 1,70 meter en weegt 3.500 kilo. Ze dateert oorspronkelijk uit 1661, maar werd in 1849 hergoten.

Op de eerste verdieping bevindt zich een klein museum met oude klokken die uit de beiaard gehaald zijn. De Katharina dateert uit de vijftiende eeuw, de Katarina, de Barbara en de Anna uit 1505, de Pieter uit 1554, de Admiraal uit 1561 met afbeelding vermelding van het wapenschild van Filips II, en de Guido uit 1661.

De belangrijkste klok in het museum is de Henricus. Ze heeft een hoogte van 0,66 meter en een diameter van 0,60 meter en weegt 375 kilo. Haar naam verwijst naar Hendrik van Witthem, heer van Beersel, die onder meer bekend is uit de Schat van Beersel van Suske en Wiske. De afbeelding toont de heilige Hendrik en Hendrik van Beersel zelf die door de keizer tot ridder van de Orde van het Gulden Vlies geslagen wordt. Namen van gieters van al dan niet bewaarde Halse kokken zijn bekend: de familie Waghevens en de familie Vanden Gheyn, beide uit Mechelen. Ze heeft een hoogte van meter en een doormeter van meter en weegt kilo.

Daarbij blijft het niet.

Die eerste torenverhoging was al snel achterhaald omdat vanaf 1380 geopteerd werd voor een middenbeuk die boven de zijbeuken uit rijst. Er kwam een derde verdieping die de beiaard zou huisvesten. De klokkenkamer op de tweede verdieping werd immers onbruikbaar omdat de galmgaten langs de kerkzijde bedekt weren door het kerkdak dat door het veranderde bouwconcept van het schip hoger dan die gaten oprijst. De beiaard was rond 1450 klaar. Net erboven kwam de kamer van de torenwachter die nog steeds bestaat.

Men begon aan de bouw van de kerk in 1341. Doordat het schip hoger dan dat van de vorige kerk zou worden, moet de toren verhoogd worden zodat hij boven het pseudobasilikale opzet waarbij midden- en zijbeuken ongeveer even hoog zouden zijn, zou uitkomen. Merkwaardig is dat die eerste verhoging binnenin de eerste verdieping van de oorspronkelijke toren begonnen werd. De tweede verdieping zou dienen als klokkenkamer. Binnenin is er niets van waar te nemen. Buiten kan men dichtgemaakte galmgaten opmerken.
Die eerste torenverhoging was al snel achterhaald omdat vanaf 1380 geopteerd werd voor een middenbeuk die boven de zijbeuken uit rijst. Er kwam een derde verdieping die de beiaard zou huisvesten. De klokkenkamer op de tweede verdieping werd immers onbruikbaar omdat de galmgaten langs de kerkzijde bedekt weren door het kerkdak dat door het veranderde bouwconcept van het schip hoger dan die gaten oprijst. De beiaard was rond 1450 klaar. Net erboven kwam de kamer van de torenwachter die nog steeds bestaat.
De toren zou 2 spitsen krijgen. De eerste dateert van rond 1470 en sloot onmiddellijk bij de bouw van de derde verdieping aan. De tweede kwam er rond 1600 toen de vorige wegens bouwvalligheid afgebroken werd. Op de derde verdieping werd een achthoekig belvédère gebouwd. Op het belvédère kwam een opengewerkte en eveneens achthoekige spits die vergeleken kon worden met die van het stadhuis van Brussel.
De zeventiende- en achttiende-eeuwse Barok heeft tal van Gotische kerken grondig veranderd. Vooral het interieur werd onder handen genomen. Te Halle is zelfs het uitzicht van de bekroning van de toren onder handen genomen. De spits van 1600 werd vervangen door een Barokke lantaarn. Ze is een exacte kopie van de bekroning van de Gotische Sint-Andrieskerk te Antwerpen. Het enige verschil bestaat erin de blauwe Ecaussinessteen in plaats van bak- en witte steen gebruikt werd. Zelfs de bekroning van de hoektorens en de balustrade was Barok.
De Neo-Gotische restauratie van de kerk in de tweede helft van de negentiende eeuw heeft de toren praktisch ongemoeid gelaten. Slechts de Barokke bekroning van de hoektorens en de balustrade werden in Neo-Gotische stijl weggerestaureerd.

Foto: opmeting door architect Karel Breda ten behoeve van het restauratiedossier.

Deze website is een initiatief van
Basiliekpromotie Halle vzw in samenwerking met

Kerkraad Halle – Sint-Martinusparochie Halle – Basiliekpromotie Halle vzw – Stad Halle
Toerisme P&Z – Kon. Geschied- en Oudheidkkundige Kring Halle - Pro Arte Hallensis vzw

Met de financiële steun van:

Contact & Info
vzw Basiliekpromotie Halle

© Alle rechten voorbehouden Basiliekpromotie Halle vzw - Disclaimer | FR | EN | DE

X